مزاج، به معنای آمیختن دو چیز با یکدیگر است. در واقع، مزاج، کیفیت و حالتی است که از واکنش متقابل اجزای مواد متضاد یا همان عناصر چهارگانه (خاک، آب، هوا و آتش) به وجود میآید. در این واکنش متقابل، بخش زیادی از دو یا چند مادۀ متضاد با هم ترکیب میشوند و بر یکدیگر تأثیر میگذارند. از این ترکیب، کیفیت و حالتی به وجود میآید که آن را «مِزاج» نامیدهاند. حاصل این فعل و انفعالات در بدن انسان، چهار نوع حالت یا مزاج را به وجود میآورد که عبارتاند از: «سردی»، «گرمی»، «خشکی» و «رطوبت(تری)».
شناخت و آگاهی از مزاجها و طبایع کمک میکند تا زندگی بهتری داشته باشیم و در تصمیمات مهم زندگی، مانند انتخاب شغل و ازدواج و... دقت بیشتری نشان دهیم..
1. دموی( گرم و مرطوب)
شیرینی طعم دهان، سنگینی سر، سرخی رخسار و زبان، سستی در اعضا، میل به خواب، خمیازه، دُمَل و جوش، خونریزی بن دندانها، سرخی ادرار، درد سینه و حلق، تنگی نفس، احساس گرما در بدن، کف دست گرم.
این افراد، خوشبین، شعردوست، عشقْپیشه و ریسکپذیرند. کینهورز نیستند و کمتر عصبانی میشوند و فوری عصبانیتشان فروکش میکند.
2. صفراوی (گرم و خشک)
تلخی دهان، زردی رنگ بدن و زبان و چشمها، خشکی بینی، تشنگی مفرط، قی و سوزش سر معده، زردی ادرار، ترکیدن دست و پا، جوشش دهانۀ معده، درد پهلوها، احساس سوزن سوزن شدن بدن، تندی تنفّس، ضعف، خشکی و لاغری خاص اندامها، احساس گرما در بدن.
صفراییها، از لحاظ ویژگی شخصیتی، این خصوصیات را دارند: بیخوابی، تخیّل و رؤیای زرد، ترشرویی، خشم، پرخاشگری، و بیتابی.
3. بلغمی( سرد و مرطوب)
ترشی دهان، نرمی و سستی پوست بدن، ضعف گوارش، افزایش بزاق دهان، رقیق شدن آب بینی، زبان باردار و مرطوب، سفیدی ادرار، سفید شدن ریش و مو قبل از پیری، بدن و کف دست سرد، ابتلا به بیماری های رطوبتی و سکته.
ویژگیهای شخصیتی این گروه عبارتاند از: خواب زیاد، کندی حواس، تخیّل اشیای سفید، شل صحبت کردن، خستگی زیاد، بدگمانی، بدبینی، بیقیدی، کندذهنی و کندفهمی، نظمگرا، ریسکناپذیر، پایبند به قانون.
4. سوداوی(سرد و خشک)
شوری دهان و بی حوصلگی در حرف زدن، شنیدن حرفهای دیگران، تیرگی رنگ رخسار، لاغری، بیزاری از سر و صدا، اشتهای کاذب، سوزش سر معده، سستی نبض، فرو رفتن چشمها، پر مو بودن بدن، کف دست سرد، یبوست مزاج.
حالات روحی سوداییها به این شرح است: ترس از مرگ، تندخویی، زودرنجی، تشویش، غضب، بیقراری، فکر و خیال، هراس بی سبب، تردید و دودلی، تنهایی و گوشهگیری، اندیشههای بد و خیالات حزنانگیز، وسواس، بیخوابی، دیدن رؤیاهای سیاه در خواب، مردمگریزی، خودکشی، رؤیاهای مهیّج و کابوس، تحت تأثیر اتّفاقات و اندیشههای بد قرار گرفتن، غصّهدار و بیثبات بودن.
